Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach
System Prognoz Jakości Powietrza
w strefach i aglomeracjach województwa śląskiego
A A A

Zanieczyszczenie powietrza a jakość życia

Odniesienie informacji o jakości powietrza do potencjalnych skutków zdrowotnych wydaje się naturalnym i skutecznym sposobem komunikowania społeczeństwu o wpływie zanieczyszczeń powietrza na zdrowie. Mimo, że związek między zanieczyszczeniem powietrza, a zdrowiem nie podlega dyskusji, to interakcje między tymi elementami są jeszcze słabo poznane i trudne do jednoznacznego oszacowania. Wskaźniki, którymi powszechnie posługuje się przy tym, są niedoskonałe, wymagają ciągłej aktualizacji, w tym modyfikacji założeń warunków początkowych i brzegowych. Dodatkowo niektóre elementy przyczyniające się również do złej jakości powietrza jak: węgiel elementarny, sadza, nanocząstki, liczebność cząstek, skład pierwiastkowy zanieczyszczeń pyłowych, nie są jeszcze powszechnie monitorowane i uwzględniane w tych wskaźnikach. Z drugiej strony, wpływ zanieczyszczenia powietrza na jakość życia zależy od uwarunkowań genetycznych, długości czasu narażenia, stanu zdrowia, oraz poziomu zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2008 roku, zanieczyszczone powietrze OAP (Outdoor Air Pollution) było odpowiedzialne za 1,3 milionów przedwczesnych zgonów, co odpowiada 2,4% wszystkich zgonów. Szacuje się, że na całym świecie zanieczyszczenie powietrza w miastach jest przyczyną około 9% zgonów z powodu raka płuca, 5% zgonów w wyniku chorób krążeniowo-oddechowych i około 1% zgonów spowodowanych infekcjami dróg oddechowych. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że wyniki badań wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie zależą od przyjętych dopuszczalnych poziomów danej substancji w powietrzu, jak również okresów uśredniania wyników pomiarów w odniesieniu do potencjalnych skutków zdrowotnych, czy tak zwanego środowiskowego ryzyka zdrowotnego.

Poziomy substancji w powietrzu i okresy uśredniania wyników pomiarów obowiązujące w UE oraz wytyczne zalecane przez WHO
Nazwa substancji Okres uśredniania wyników pomiarów Dyrektywy 2008/50/WE WHO
[µg/m3]
Dwutlenek azotu jedna godzina 200*) 200
rok kalendarzowy 40*) 40
Dwutlenek siarki jedna godzina 350*) -
24 godziny 125*) 20
rok kalendarzowy 20*) -
10 minut - 500
Pył zawieszony PM10 24 godziny 50*) 50
rok kalendarzowy 40*) 20
Pył zawieszony PM2,5 24 godziny - 25
rok kalendarzowy 25**)  /  20***) 10
Ozon osiem godzin 120****) 100

*) poziom dopuszczalny ze względu na ochronę zdrowia ludzi,
**) termin osiągnięcia wartości dopuszczalnej 01.01.2015 r. (faza I),
***) termin osiągnięcia wartości dopuszczalnej 01.01.2020 r. (faza II),
****) poziom docelowy ze względu na ochronę zdrowia ludzi

Zanieczyszczone powietrze ma wpływ na zdrowie, zarówno w skali długookresowej (miesiące, lata), jak i krótkookresowej (godziny, dni, tygodnie).

Wśród osób szczególnie podatnych na zanieczyszczenia powietrza znajdują się m.in.::

  • dzieci i osoby w podeszłym wieku;
  • kobiety w ciąży;
  • osoby ze zdiagnozowanymi chorobami:
    - układu oddechowego (np. astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc),
    - infekcjami w górnych i dolnych drogach oddechowych,
    - układu krążenia ( niedokrwienie, nadciśnienie tętnicze, zaburzenie rytmu czy niewydolność serca),
    - cukrzyca
  • osoby pracujący fizycznie lub uprawiające sport na wolnym powietrzu.
Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie (wg Abelson, Stieb, 2011)
Ekspozycja Oddziaływanie na organizm Skutki zdrowotne
Krótkookresowa układ sercowo-naczyniowy zwiększenie częstości przypadków zawału serca oraz choroby niedokrwiennej
zaostrzenie przypadków niewydolności serca
wzrost częstości przypadków występowania zaburzeń rytmu serca, zakrzepicy żył głębokich, udaru mózgu
układ oddechowy świszczący oddech, zaostrzenie objawów astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, zapalenie oskrzeli i inne infekcje dróg oddechowych
wzrost liczby pacjentów przyjmowanych na ostry dyżur
Krótkookresowa układ ogólny zwiększenie umieralności ogólnej i specyficznej (przedwczesne zgony)
układ sercowo-naczyniowy zwiększenie przypadków zawału mięśnia sercowego, przyspieszenie rozwoju miażdżycy
zwiększenie krzepliwości krwi
miejscowy proces zapalny
układ oddechowy zwiększenie przypadków zachorowalności na zapalenie płuc, raka płuc
osłabienie sprawności wentylacyjnej czy zaburzenie rozwoju płuc u dzieci
pogorszenie stanu zdrowia u osób chorych na astmę (ataki kaszlu, świszczący oddech etc)
układ rozrodczy przedwczesne porody
niska waga noworodków

Źródło:
Abelsohn A., Stieb D.M., 2011: Health effects of outdoor air pollution. Approach to counseling patients using the Air Quality Health Index. Can. Fam. Physician, vol. 57: 881-7
Błażejczyk K., 1975: Wyznaczanie stopnia przewietrzania dolin. Przegląd Geograficzny, T. XLVII, Z. 1
Cairncross, E.K., John, J. and Zunckel, M. 2007: A novel air pollution Index based on the relative risk of daily mortality associated with short-term exposure to common air pollutants. Atmos. Environ. 41: 8442-8454
De Leeuw, Frank, and Jan Horálek. 2009: Assessment of the health impacts of exposure to PM2.5 at a European level, ETC/ACC Technical paper 2009/1
GUS, 2011: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Informacje i opracowania statystyczne, Warszawa 2011, liczba ludności na podstawie bilansu ludności wg stanu w dniu 31.12.2010 r. w przeliczeniu na podział terytorialny obowiązujący od 01.01.2011 r.
Hess M., 1965. Piętra klimatyczne w polskich Karpatach Zachodnich. Zeszyty Naukowe UJ, Prace Geograficzne, 11, s. 268
Kondracki J., 2009: Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Romer E., 1949: Regiony klimatyczne Polski. Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, Seria B, Nr 20
WHO, 2006: Air quality guidelines for particulate matter, ozone, nitrogen dioxide and sulfur dioxide. Global update 2005. Summary of risk assessment. WHO/SDE/PHE/OEH/06.02, World Health Organization
WHO, 2011: Urban outdoor air pollution database., Department of Public Health and Environment, World Health Organization, Geneva, Switzerland, http://www.who.int/phe
WHO, 2011: Outdoor air quality database. World Health Organization. Geneva: http://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair_aqg/en/index.html
Licznik: 309181